2.6 Εργασιακό Άγχος και Εξουθένωση Φροντιστών

Aim

Η θεματική ενότητα παρουσιάζει θεωρητικά εργαλεία και πρακτικές συμβουλές για τους/τις φροντιστές, στο πως να κατανοούν και να αντιμετωπίζουν αυτό το πρόβλημα με τον καλύτερο τρόπο.

Μαθησιακά αποτελέσματα

Μετά την ολοκλήρωση αυτής της θεματικής, θα:

• Έχετε την ικανότητα να εντοπίζετε και να αναλύετε την προσωπική σας κατάσταση και να αναγνωρίζετε τα συμπτώματα άγχους και εξουθένωσης του φροντιστή,
• Αναγνωρίζετε τους παράγοντες κινδύνου, στο τομέα υγείας και φροντίδας, που είναι ικανοί να δημιουργήσουν φαινόμενα χρόνιου άγχους στους εργαζόμενους και στους φροντιστές.
• Μπορείτε να διενεργείτε απλή αξιολόγηση κινδύνου και να αναγνωρίζετε τα συμπτώματα.
• Γνωρίζετε πως να διαχειρίζεστε μερικές πλευρές του άγχους

Εισαγωγή

Η άνοια επιφέρει σημαντική επίδραση, όχι μόνο, στη ζωή του ατόμου που την βιώνει αλλά και σε όσους/-ες εμπλέκονται στη φροντίδα του/της. Το άγχος μπορεί να επιδράσει στους/στις επαγγελματίες και την οικογένεια ή το φιλικό περιβάλλον, οι οποίοι/-ες αναλαμβάνουν το ρόλο της φροντίδας. Η αναγνώριση της πιθανότητας του άγχους και/ή της εξουθένωσης μπορεί να γίνει ένα χρήσιμο εργαλείο για τους/τις φροντιστές και τα άτομα με άνοια. Μελέτες στο Ηνωμένο Βασίλειο και παγκοσμίως, έχουν δείξει ότι, η αποδοχή και αντιμετώπιση του άγχους από τα άτομα με άνοια και τις οικογένειες τους ή το φιλικό τους περιβάλλον στο ρόλο των φροντιστών, τους πρόσφερε πνευματική διέγερση και εμπλοκή σε δραστηριότητες με νόημα, οι οποίες τους/τις βοήθησαν να παραμείνουν σε επαφή, και να βιώσουν καλύτερα τον κόσμο που τους περιβάλλει.

2.6.1 Άγχος Φροντιστή

Οι φροντιστές δεν έχουν προκαθορισμένα σαββατοκύριακα, διακοπές ή άδειες ασθένειας, και συνήθως δεν κάνουν διακοπές, ακόμα και όταν μπορούν.

Το βασικό θέμα σε αυτή την ενότητα, παρουσιάζει  στους συμμετέχοντες μια μελέτη της δομής του συνδρόμου εξουθένωσης, και τις τεχνικές που έχουν αναπτυχθεί από το ψυχολογικό πρότυπο, για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος.

• Ποιος/-α είναι ο/η φροντιστής; Ποιο είναι το «βάρος» σου στην άνοια;
• Ο Άγγλο-Σαξονικός όρος φροντιστής σε γενικές γραμμές σημαίνει «αυτός/-ή που φροντίζει». Ο όρος φροντιστής χρησιμοποιείται για να ορίσει το πρόσωπο αναφοράς κάποιου/-ας σε κατάσταση ανάγκης και όχι απόλυτης αυτό-εξυπηρέτησης.
• Άγχος φροντιστή

Ορισμένος βαθμός άγχους και ταλαιπωρίας είναι αναμενόμενος και εγγενής, στην επιλογή της φροντίδας τρίτων, και οι φροντιστές πιθανόν να βρίσκονται στη κατάσταση αυτή, χωρίς να το αντιλαμβάνονται, καταβάλλοντας προσπάθειες και θυσίες, αρνούμενοι/-ες στους εαυτούς τους ευκαιρίες για αναψυχή και κοινωνικό συγχρωτισμό

2.6.2 Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης

Η Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης  (ΘΑΔ) αποτελεί ψυχοθεραπεία της μεθόδου των γνωσιακών-συμπεριφορικών θεραπειών, της αποκαλούμενης τρίτης γενιάς.  Η ΘΑΔ παρουσιάζει μια οπτική που βοηθάει τα άτομα να ενσωματώσουν τις συναισθηματικές τους εμπειρίες, ειδικότερα τις πλέον δύσκολες και οδυνηρές, στις ζωές τους. Συχνά ο/η αγχωμένος/-η φροντιστής αναζητά τρόπους για να αποσιωπήσει τα αρνητικά αισθήματα που βιώνει. Δεν επιτρέπει στον εαυτό του/της αρνητικά αισθήματα και συναισθήματα, εφόσον δεν είναι υπερβολικά και ακατανίκητα.

Εντούτοις, αυτή η καθημερινή προσπάθεια να μην βιώνονται αρνητικά συναισθήματα, μακροπρόθεσμα φθίνει και γίνεται το πρόβλημα. Πόση ενέργεια καταναλώνουμε στο να μην θέλουμε να νοιώθουμε ορισμένα συναισθήματα; Πόση προσπάθεια καταβάλλουμε; Τι εγκαταλείπουμε για να μην ακούμε; Η οπτική της ΘΑΔ είναι να σταματά κανείς τη μάχη, ώστε να μην ακούει- προτείνει στους/στις φροντιστές να καλωσορίσουν τα συναισθήματά τους, ακόμα και δυσάρεστα, να επανακτήσουν ενέργεια και επαφή με τον εσωτερικό τους κόσμο.

Σύνοψη

Βασικά σημεία:

1. Το Σύνδρομο Εξουθένωσης (Burnout), γνωστό επίσης και ως σύνδρομο Φροντιστή, είναι μια ψυχολογική κατάρρευση που σχετίζεται με την εργασία βοήθειας και την οικογενειακή κατάσταση. Εκείνοι/-ες που έχουν το ρόλο του Φροντιστή μέσα στο οικογενειακό πλαίσιο, στην παρουσία των ατόμων σε ανάγκη φροντίδας, διατρέχουν κίνδυνο να αποτύχουν.
2. Το άγχος δεν αποτελεί πρόβλημα από μόνο του- αντίθετα αποτελεί μια φυσιολογική σωματική και ψυχολογική αντίδραση σε σημαντικές περιστάσεις που απαιτούν ενέργεια, προσπάθεια και συγκέντρωση. Τα προβλήματα όμως, ξεκινούν όταν τα ερεθίσματα αυτά είναι πολύ έντονα, υπερβολικά, ή παρατείνονται χρονικά, αναγκάζοντας το άτομο να «καταναλώσει» πολύ ενέργεια, και ψυχολογικούς πόρους για να σταματήσει τη κατάσταση.

Επακριβώς, μιλάμε για το βάρος του/της φροντιστή, από την Αγγλική λέξη «burden» ή «weight», για να ορίσουμε μια σειρά συνθηκών που βαραίνουν το/τη φροντιστή και δημιουργούν δυσφορία και ταλαιπωρία.