1.3 Εξειδικευμένες συμβουλές σχετικά με το πως να βοηθήσει κανείς ένα άτομο με άνοια

Συχνά κάποιοι μιλούν για «προκλητική συμπεριφορά στην άνοια». Αυτό μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι το άτομο αντιδρά μόνο εξαιτίας της άνοιας – ότι είναι χαρακτηριστικό του ατόμου. Εντούτοις, τα άτομα αντιδρούν σύμφωνα με τους πόρους που διαθέτουν, τις συνθήκες στις οποίες υποβάλλονται, και στον τρόπο με τον οποίο οι άλλοι τους γνωρίζουν.

Από τη πλευρά της αντίληψης του ατόμου με άνοια, η αντίδραση είναι λογική. Όλοι οι άνθρωποι αντιδρούν ακατάλληλα, εάν μονίμως έρχονται αντιμέτωποι με απαιτήσεις, που δεν μπορούν να ικανοποιήσουν. Μπορεί κανείς να δει την προκλητική συμπεριφορά, ως ένα σύμπτωμα αδυναμίας. Όταν το προσωπικό βιώνει τη συμπεριφορά ως προκλητική, τείνει να αντιμετωπίζει τα συμπεριφορικά προβλήματα, σαν το άτομο με αυτή τη συμπεριφορά να είναι το πρόβλημα. Στην πραγματικότητα, το προσωπικό μπλέκει επειδή δεν γνωρίζει πως να χειριστεί τη συγκεκριμένη συμπεριφορά. Το προσωπικό και οι μη-πιστοποιημένοι φροντιστές πρέπει να βλέπουν πίσω από αυτή τη συμπεριφορά.

Οι ικανότητες που έχει το άτομο, φαίνεται να έχουν σχέση με τον τύπο της άνοιας του ατόμου, καθώς επίσης και με την ιστορία του, και την τρέχουσα κατάσταση, στην οποία βρίσκεται η ζωή του. Παρόλα αυτά, μοιράζονται κάποια κοινά χαρακτηριστικά που το προσωπικό και οι μη-επαγγελματίες φροντιστές, μπορούν να λάβουν υπόψη. Τα άτομα με άνοια έχουν μια εξελικτική ασθένεια του εγκεφάλου, και συνήθως αυτό σημαίνει ότι, τίποτα δεν είναι αυταπόδεικτο, και όλα απαιτούν περισσότερη ενέργεια από ότι πριν ασθενήσουν, και επίσης μερικοί/-ές χρειάζονται περισσότερο ύπνο. Η νοητική ικανότητα μειώνεται σε ποικίλους βαθμούς. Αυτό, μιλώντας μεταφορικά, σημαίνει ότι το προσωπικό και οι μη-επαγγελματίες φροντιστές οδηγούν μια Ferrari, μιλώντας νοητικά, και το άτομο με άνοια σέρνει ένα κάρο με άλογα. Άρα, το προσωπικό και οι μη-επαγγελματίες φροντιστές πρέπει να ελαττώσουν το ρυθμό, και στην ομιλία και στη δράση, έτσι ώστε το άτομο να μην νοιώσει ότι «περνούν από πάνω του/της».

Άλλη μια χρήσιμη σκέψη όταν εργάζεται κάποιος με άτομα των οποίων η συμπεριφορά είναι προκλητική είναι να δίνει προτεραιότητα πάντα στην σχέση πριν την εργασία. Πολλά άτομα με άνοια θυμούνται ισχνά και εάν δεν μπορούν να αναγνωρίσουν το φροντιστή ή το τρόπο με τον οποίο εκτελείται η φροντίδα, δεν αποτελεί έκπληξη, το ότι το άτομο δεν θα δεχθεί να ντυθεί ή να πλυθεί. Εάν η σχέση δεν είναι καλή, το άτομο με άνοια θα το αντιληφθεί ως παραβίαση του προσωπικού του/της χώρου, και θα αντιδράσει αντίστοιχα με αυτό. Εάν κανείς ακολουθεί την προσωποκεντρική προσέγγιση φροντίδας, δεν μπορεί να θεωρεί το άτομο που βρίσκεται σε ανάγκη φροντίδας, ως εργασία που πρέπει να ολοκληρωθεί. Το άτομο έχει την ανάγκη να αναπτύσσει μια καλή σχέση με το νοσηλευτικό προσωπικό, στο οποίο αργότερα μπορεί να δοθεί η ευκαιρία να τον/την βοηθήσει.  Η δημιουργία σχέσεων παίρνει χρόνο, και μπορεί να είναι μια μακρά διαδικασία όταν καταλήγει στο να δίνει κανείς προτεραιότητα σε μια καθαρά «λύση εργασίας».

Τα άτομα με άνοια συνεχώς βιώνουν απώλεια στις ζωές τους, όπως η απώλεια λειτουργικότητας, η απώλεια των νοητικών δεξιοτήτων, των δεξιοτήτων επεξεργασίας, των επικοινωνιακών δεξιοτήτων και μια μαζική απώλεια ρόλων, καθώς δεν μπορούν πλέον να ανταποκριθούν στους ρόλους που είχαν προηγουμένως. Όλες αυτές οι απώλειες, μπορούν να δημιουργήσουν στο άτομο μια τρομακτική αίσθηση αδυναμίας, και το άτομο θα αντιδράσει ανάλογα.

 Η αδυναμία είναι ένα συγκλονιστικό συναίσθημα για κάποιον/-α, είτε αποτελεί μέλος του προσωπικού, ένα/μία φιλοξενούμενο/-η μιας μονάδας φροντίδας ή ένα ηλικιωμένο άτομο με φροντίδα και υποστήριξη στο σπίτι του/της. Το αδύναμο προσωπικό και οι μη-επαγγελματίες φροντιστές είναι συχνά απαιτητικοί και επιθετικοί. Το προσωπικό και οι μη-επαγγελματίες φροντιστές τότε αναζητούν ευκαιρίες να εκπαιδεύσουν και να μάθουν στο άτομο με άνοια να «συμπεριφέρεται σωστά». Αυτό σπάνια επιτυγχάνει, επειδή η εκπαίδευση βασίζεται στη μάθηση, και η άνοια σημαίνει, απλά, ότι το άτομο που πάσχει δεν είναι πλέον επιδεκτικό στη μάθηση. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει σύγκρουση επειδή το άτομο που έχει ανάγκη για φροντίδα, αισθάνεται ότι ο φροντιστής του μιλά σαν να είναι μικρό παιδί.  Αυτός /αυτή έχει συμπεριφερθεί σωστά καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του/της και είναι ενήλικος/-η.  Το πιο πιθανόν είναι το άτομο να μην θυμάται ποια ήταν η αιτία της σύγκρουσης, αλλά το αίσθημα του ότι τους φέρθηκε κάποιος άσχημα, παραμένει στο σώμα. Για τα άτομα με άνοια, τα αισθήματα μπορούν να παραμείνουν στο σώμα για αρκετό καιρό, χωρίς να είναι ικανά να εξηγήσουν ακριβώς «γιατί».

Καλές συμβουλές γενικά για την φροντίδα ατόμων με άνοια:

• Αν οι απαιτήσεις είναι πολύ υψηλές το προσωπικό και οι μη-επαγγελματίες φροντιστές πρέπει να τις μειώσουν
• Άρα το προσωπικό πρέπει να ελαττώσει το ρυθμό και στην ομιλία και στη δράση
• Το προσωπικό πρέπει να δώσει προτεραιότητα στη σχέση πριν από την εργασία. Κανένας δεν είναι «μια εργασία»

Στοχασμός για την συνεργασία με το άτομο που πάσχει από άνοια

Σύμφωνα με την προσωποκεντρική φροντίδα θα πρέπει πάντα να βλέπεις το πρόβλημα από την οπτική γωνία του ατόμου με άνοια

Στοχαστικές Ερωτήσεις:

Ποιο είναι το πρόβλημα ή είναι πρόβλημα;

• Ποιος επηρεάζεται από το πρόβλημα;
• Πότε προκύπτει το πρόβλημα;
• Ποιο είναι το αποτέλεσμα του προβλήματος;

Απέκλεισε οποιαδήποτε σωματική αιτία για την συμπεριφορά

• Έχει το άτομο κυστίτιδα ή άλλες λοιμώξεις;
• Είναι το άτομο αφυδατωμένο;
• Είναι το άτομο δυσκοίλιο;
• Πονάει το άτομο;
• Ή άλλες παθήσεις;

Ικανοποιούνται οι βασικές ψυχοκοινωνικές ανάγκες του ατόμου;

• Παρηγοριά – Αισθάνεται το άτομο εμπιστοσύνη στους άλλους;
• Σύνδεση – Αισθάνεται το άτομο ασφαλές και ενταγμένο;
• Συμπερίληψη – Εμπλέκεται το άτομο στις ζωές των άλλων με θετικό τρόπο;
• Απασχόληση – Εμπλέκεται το άτομο στη διαδικασία της καθημερινότητας ή βαριέται;
• Ταυτότητα – το άτομο να αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα. Γνωρίζει το προσωπικό την ιστορία του/της;

Αντιλαμβανόμαστε και σεβόμαστε τις προδιαθέσεις του ατόμου;

• Μπορεί το άτομο να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις που έχει να αντιμετωπίσει;
• Οι αισθήσεις του ατόμου διεγείρονται ικανοποιητικά ή υπερ-διεγείρονται;